Wierzba biała (Salix alba) i sosna pospolita (Pinus sylvestris) to dwa gatunki tworzące komplementarną strukturę mieszanego pasa wiatrochronnego. Różnią się zasadniczo wymaganiami ekologicznymi, tempem wzrostu i techniką sadzenia, dlatego ich uprawę w pasach traktuje się osobno, mimo że finalnie tworzą jedną całość.
Wierzba biała — wymagania i technika sadzenia
Siedlisko i gleba
Wierzba biała toleruje szeroki zakres wilgotności gleby. Najlepiej rośnie na glebach gliniastych lub gliniasto-piaszczystych z dostępem do wód gruntowych na głębokości do 2 metrów. Dobrze znosi krótkotrwałe zalewanie i podtopienia, co czyni ją szczególnie przydatną w pasach zakładanych wzdłuż rowów melioracyjnych i obniżeń terenu, typowych dla Żuław, Kujaw i dolin rzecznych Mazowsza.
Na glebach suchych i piaszczystych wierzba rośnie słabiej i wymaga nawadniania w pierwszych dwóch sezonach. W takich warunkach lepszym wyborem jest wierzba wiciowa (Salix viminalis), odporniejsza na suszę.
Termin sadzenia
Wierzby sadzi się w stanie spoczynku wegetacyjnego:
- Wiosna — od połowy marca do końca kwietnia, przed rozwinięciem liści
- Jesień — od połowy października do połowy listopada, po opadnięciu liści
Sadzenie jesienne jest często zalecane dla sadzonek zrzezowych, ponieważ gleba jest jeszcze ciepła i korzenienie następuje przed zimą. Sadzonki kontenerowe można sadzić przez cały sezon wegetacyjny przy zapewnieniu podlewania.
Materiał sadzeniowy
Do zakładania pasów i uzupełniania luk stosuje się:
- Sadzonki zrzezowe — odcinki pędów jednorocznych o długości 30–60 cm, wbijane bezpośrednio w glebę. Najtańszy i najszybszy sposób ukorzenienia wierzb, skuteczny przy dostępności wilgoci.
- Sadzonki szkółkowane 1+1 — jednoroczna roślina przesadzona po pierwszym roku, z wykształconym systemem korzeniowym. Zalecane na stanowiskach suchszych.
Pas wierzbowy między wsiami w rejonie Lwowskim, Ukraina. Fot. Mykola Swarnyk, CC BY-SA 3.0
Sosna pospolita — wymagania i technika sadzenia
Siedlisko i gleba
Sosna pospolita jest gatunkiem o szerokim spektrum siedliskowym, ale w pasach wiatrochronnych najlepiej sprawdza się na glebach piaszczystych i piaszczysto-gliniastych, ubogich w składniki mineralne. Na takich glebach, gdzie inne gatunki drzew leśnych rosną słabo, sosna wykazuje dobrą dynamikę wzrostu i nie wymaga nawożenia.
Gleby podmokłe i zwięzłe gliny są dla sosny niekorzystne — w takich warunkach drzewo jest podatne na zgniliznę korzeniową wywoływaną przez grzyby z rodzaju Heterobasidion.
Termin sadzenia
Sosny sadzone są wiosną jako materiał z gołym korzeniem lub przez cały rok jako sadzonki kontenerowe. Sadzenie wiosenne z gołym korzeniem odbywa się w marcu i kwietniu, kiedy gleba jest wilgotna i zaczynają działać procesy fizjologiczne rośliny. Sadzenie jesienne jest możliwe, ale mniej efektywne — sadzonki z gołym korzeniem jesienią mają ograniczoną możliwość regeneracji systemu korzeniowego przed zimą.
Materiał sadzeniowy
Do zakładania lub uzupełniania pasów stosuje się:
- Sadzonki 2+0 lub 2+1 — dwu- lub trzyletnie rośliny z gołym korzeniem. Standardowy materiał szkółkarski, produkowany masowo przez szkółki leśne Lasów Państwowych.
- Sadzonki kontenerowe — wyższy koszt, ale możliwość sadzenia przez cały sezon i wyższy odsetek przyjęcia.
Rozstawa i układ przestrzenny w pasie mieszanym
W pasach mieszanych wierzbowo-sosnowych stosuje się zazwyczaj układ rzędowy z naprzemiennym rozmieszczeniem gatunków lub wydzielonymi rzędami. Najczęściej spotykany schemat to trzy rzędy: dwa zewnętrzne wierzbowe i jeden wewnętrzny sosnowy.
| Parametr | Wierzba biała | Sosna pospolita |
|---|---|---|
| Rozstawa w rzędzie | 1,0–1,5 m | 1,5–2,0 m |
| Odległość między rzędami | 2,0–2,5 m | 2,0–2,5 m |
| Głębokość sadzenia | 30–50 cm (sadzonki zrzezowe) | 20–30 cm (zgodnie z głębokością korzenia) |
Pielęgnacja w pierwszych latach
W pierwszym roku po posadzeniu kluczowe jest:
- uzupełnianie ubytków po wymarzniętych lub niesprzyjających warunkach drzewkach, najpóźniej wiosną kolejnego roku
- odchwaszczanie strefy wokół sadzonek przez pierwsze dwa sezony
- podlewanie sadzonek sosnowych podczas suszy — wierzby są odporniejsze, sosny w pierwszym roku są podatne na przesuszenie
Cięcia formujące wierzb rozpoczyna się zazwyczaj w trzecim roku od posadzenia. Usuwanie wierzchołków stymuluje rozgałęzianie i zagęszczenie dolnej strefy pasa, co zwiększa jego szczelność przy gruncie — najistotniejszą z punktu widzenia ochrony przed erozją wietrzną.
Informacje o tym, jak sprawdzić stan pasa i zaplanować uzupełnienie ubytków po burzy, zawiera artykuł Jak ocenić szkody wiatrowe w pasach leśnych.
