Silne wiatry towarzyszące burzom mogą w krótkim czasie poważnie osłabić lub zniszczyć wieloletnie pasy drzew i krzewów. W przypadku pasów mieszanych wierzbowo-sosnowych, typowych dla otwartych terenów w Polsce centralnej i zachodniej, uszkodzenia mają zazwyczaj niejednorodny charakter — część drzew jest złamana, część wykorzeniona, a część zachowuje integralność. To niejednorodność uszkodzeń decyduje o wyborze metody odbudowy.
Klasyfikacja szkód po burzy
Przed podjęciem jakichkolwiek prac naprawczych konieczna jest systematyczna inwentaryzacja uszkodzeń. Praktycznie stosuje się podział na trzy kategorie:
| Kategoria | Opis | Zalecane działanie |
|---|---|---|
| Złomy i wywroty | Złamany pień lub drzewo z wyrwanym systemem korzeniowym | Usunięcie, uzupełnienie nasadzeniem |
| Uszkodzenia koron | Wyłamane konary, uszkodzone wierzchołki | Cięcie sanitarne, pozostawienie pnia |
| Odchylenia od pionu | Drzewo pochylone, korzeń częściowo uniesiony | Ocena stabilności, ewentualne podparcie lub usunięcie |
Etap 1 — prace zabezpieczające
Bezpośrednio po burzy, przed wejściem do pasa, należy ocenić bezpieczeństwo terenu. Pochylone drzewa z napiętymi korzeniami mogą gwałtownie opaść. Drzewa wierzbowe, ze względu na elastyczność drewna, rzadko ulegają całkowitemu złamaniu — częściej dochodzi do rozwidleń i odłamań bocznych. Sosny pospolite w starszym wieku wykazują tendencję do wywrotów, szczególnie na glebach piaszczystych.
Przed przystąpieniem do wycinki uszkodzonych drzew należy sprawdzić, czy pas nie znajduje się w granicach lasu w rozumieniu ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. W przypadku pasów śródpolnych przepisy dotyczące wycinki mogą się różnić od zasad obowiązujących w lasach.
Etap 2 — usuwanie złomów i wywrotów
Usuwanie uszkodzonych drzew w pasach wierzbowo-sosnowych wymaga uwzględnienia kilku aspektów praktycznych:
- Pnie i duże konary należy ciąć na odcinki dające się przemieścić bez uszkadzania sąsiednich drzew.
- Wierzby złamane w dolnej części pnia mogą samoistnie odrastać z pniaków — w takim przypadku pniak pozostawia się, a odrośla formuje się w kolejnych sezonach.
- Wywroty sosnowe wraz z bryłą korzeniową powinny być usunięte całkowicie, ponieważ uniesiony system korzeniowy destabilizuje glebę i utrudnia ponowne sadzenie.
- Pozostała biomasa (drobne gałęzie, igliwie) może być rozdrobniona na miejscu i wbudowana w glebę między rzędami.
Etap 3 — uzupełnianie luk
Luki w pasie — zarówno po usuniętych wywrotach, jak i po złomach — należy uzupełnić nasadzeniami możliwie szybko po uprzątnięciu terenu. W mieszanych pasach wierzbowo-sosnowych stosuje się zazwyczaj rozsadę lub sadzonki kontenerowe.
Wierzba biała i wierzba krucha
Wierzby najsprawniej uzupełnia się przez sadzenie odrostów lub sadzonki zrzezowe o długości od 30 do 60 cm. Materiał do sadzonek można pozyskać z nieuszkodzonych drzew w tym samym pasie lub z okolicznych nasadzeń, co zapewnia dopasowanie do lokalnych warunków siedliskowych.
Sosna pospolita
Sosna wymaga sadzonek szkółkowanych — najczęściej 2- lub 3-letnich. W przypadku uzupełniania luk w pasie, gdzie sąsiednie drzewa są już rozwinięte, preferuje się sadzonki starsze, o wysokości powyżej 50 cm, aby zniwelować efekt zacieniania przez wierzby w dolnej warstwie.
Schemat przekroju pasa wiatrochronnego. Źródło: Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 RS
Etap 4 — pielęgnacja po uzupełnieniu
W pierwszym sezonie wegetacyjnym po uzupełnieniu luk zasadnicze znaczenie ma nawodnienie sadzonek w okresach suszy. Na glebach piaszczystych, typowych dla wielu rejonów Niziny Mazowieckiej i Kujaw, woda wsiąka szybko i sadzonki są szczególnie narażone na przesuszenie w lipcu i sierpniu.
Chwasty w strefie bezpośrednio wokół sadzonek powinny być usuwane ręcznie lub przez mulczowanie — chemiczne zwalczanie chwastów w pobliżu wierzb i sosen jest niezalecane ze względu na ryzyko uszkodzenia młodych roślin.
Długoterminowe wzmacnianie struktury pasa
Odbudowa pasa po burzy to jednocześnie okazja do poprawy jego struktury przestrzennej. Pasy złożone z jednej lub dwóch warstw pionowych są bardziej podatne na kolejne uszkodzenia. Uzupełniając nasadzenia, warto wprowadzić gatunki krzewów (np. tarnina, głóg, śliwa tarnina) na zewnętrznych krawędziach pasa. Tworzą one buforową strefę, która wstępnie hamuje wiatr przed dotarciem do wyższych drzew.
Szczegółowe wskazówki dotyczące oceny stopnia uszkodzenia pasa przed przystąpieniem do odbudowy zawiera artykuł Jak ocenić szkody wiatrowe w pasach leśnych.
